Bu yıl, 4 Nisan tarihi, “Uluslararası Mayın Duyarlılığı Günü” olarak belirlendi. Kara mayınlarının tehlikeleri konusunda karamsar bir tablo mevcut. 1990’lı yıllarda mayın patlamaları nedeniyle her yıl 26,000 kişi ölüyor ya da yaralanıyordu. Bu rakam son yıllarda inişe geçti. Ancak yine de çatışma günlerinden kalma, toprak altına gizlenmiş olan mayınlar her yıl 15,000 ila 20,000 insanın ölmesine ya da sakat kalmasına yol açıyor. Mayınlar bir askerin postalıyla, masum bir çocuğun futbol topu arasında fark gözetmiyor...

Dünyadaki toplam mayın sayısına gelince: 70 ülkede yaklaşık 110 milyon mayın olduğu tahmin ediliyor. Birleşmiş Milletler’in yürüttüğü bir araştırmaya göre en çok mayının gömülü olduğu ülkeler şunlar: Afganistan, Angola, Bosna Hersek, Kamboçya, Hırvatistan, Eritrea, Irak, Mozambik, Namibya, Somali, Nikaragua ve Sudan. Adı geçen bu 12 ülke dünyadaki mayınların yüzde ellisini topraklarında barındırıyor. Aynı şekilde, mayın nedeniyle en büyük can kaybı ve yaralanma da bu ülkelerde meydana geliyor.

Annan’ın açıklaması

Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Kofi Annan bu ilk mayın günü nedeniyle yazılı bir açıklama yaptı:
‘Kara mayınları savaşın acımasız aletleridir. Çatışmaların üzerinden onlarca yıl geçse bile toprağın altında sinsi şekilde saklanan mayınlar hala öldürüp, sakat bırakabiliyor. Bu nedenle 20’nci yüzyılın savaşları 21’nci yüzyılda ölümlere yol açıyor; her saat başı yaralanma ve can kayıpları meydana geliyor. Tek bir mayın bile – ya da mayın olduğu korkusu-- koca bir toplumu rehin tutabiliyor. Çiftçilerin ekim yapmasını engelleyebileceği gibi evlerinden edilmiş insanların geriye dönüşünü zorlaştırabilir; hatta çocukların bile oyun oynamasını engelleyebilir. Mayınlar insani yardımların yerlerine ulaşmasını; barış gücü askerlerinin yerleşmesini engelliyor. Silahlı çatışmalara sahne olmuş ülkelerde kara mayınları yeniden yapılanma ve canlandırmanın önündeki en büyük engellerden birisidir.’

Türkiye’de Durum

Uluslararası Kara Mayınlarını İzleme grubunun geçen sene yayınladığı rapora göre (www.icbl.org/lm) Türkiye’nin sınır bölgelerinde toplam 920,000 mayın bulunuyor. Türkiye hükümeti 2003 yılında mayınları yasaklayan uluslararası bir anlaşmayı imzaladı; uygulamaya ise 2004 yılının Mart ayında başlandı. Anlaşma uyarınca Türkiye mayın üretimine ve ithalatına son verdi.

Kimi tahminlere göre, kara mayınlarının büyük bölümü Suriye sınırında bulunuyor; tahminen 650,000 mayından bahsediliyor. Resmi verilere göre Türkiye mayın yerleştirmeye ilk olarak 1959 yılında başladı. Hükümet böylece sınırdan kaçak geçişleri engellemeyi amaçlıyordu. Tahminlere göre sadece 1989/1992 döneminde doğu ve güneydoğu illerine yaklaşık 40,000 mayın yerleştirildi.

Uluslararası Tablo

2004 yılında mayınlara karşı yürütülen kampanyalarda kullanılmak üzere 400,000 Amerikan doları bağışta bulunuldu. Bunun 100,000 doları ABD’den geldi. Afganistan bu yardımdan en büyük payı alan ülke oldu; sadece Afganistan’a 90,000 dolar verildi.

Ancak bütün bunlara rağmen mayın üretiminin engellenmesi, depolanmasının ve transferinin durdurulması için yapılan çalışmalar daha verimli sonuçlar doğurabilirdi.

Birleşmiş Milletler kara mayınlarından ve savaşlardan kalma patlayıcı maddelerden arındırılmış bir dünya istiyor. Tek tek insanların ve toplumların güvenli bir ortamda yaşamalarını; kalkınmalarına destek vermeyi; mayın ya da savaştan kalma patlayıcılardan zarar görenlere yardım etmeyi ve topluma yeniden kazandırılmalarını hedefliyor.

Fon, program ya da ajans olarak, Birleşmiş Milletler toplam 14 departmanda kara mayınlarıyla ilgili yardımda bulunuyor. Birleşmiş Milletler’in bazı kolları sadece belli gruplara yardım ulaştırmayı hedefliyor. Örneğin mülteciler, zaman zaman, yardım eli uzatılan gruplar arasında yeralıyor. Birleşmiş Milletler bünyesindeki kimi departmanlar insani kriz durumlarıyla ilgilenirken, kimileri de doğrudan kara mayınları ile ilgili çalışma yapıyor.